ESCCAP – racjonalne podejście do zwalczania pasożytów wewnętrznych
Pasożyty wewnętrzne, szczególnie robaki jelitowe, ale też wybrane pasożyty płuc nadal są jednym z najczęstszych tematów w lecznicach weterynaryjnych. Ryzyko zarażenia w dużej mierze zależy od stylu życia zwierzęcia, środowiska, w którym przebywa, wieku, a także od tego, czy w domu są dzieci, osoby starsze lub osoby z obniżoną odpornością. Dziś coraz częściej odchodzimy od rutynowego odrobaczania „w ciemno” na rzecz podejścia opartego na ocenie ryzyka – zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi ESCCAP.
Najważniejsze informacje:
- ESCCAP promuje indywidualne podejście do odrobaczania psów i kotów, oparte na ocenie ryzyka związanego ze stylem życia, środowiskiem, wiekiem oraz sytuacją domową zwierzęcia.
- Wytyczne powstały w odpowiedzi na problem rutynowego odrobaczania „w ciemno” oraz braku profilaktyki u zwierząt wysokiego ryzyka, a ich celem jest połączenie dowodów naukowych z codzienną praktyką weterynaryjną.
- ESCCAP uwzględnia najważniejsze pasożyty wewnętrzne, takie jak glisty, tęgoryjce, włosogłówki i tasiemce, z naciskiem na zagrożenie zoonotyczne, czyli możliwość przeniesienia niektórych pasożytów na człowieka.
- Psy i koty zostały podzielone na grupy ryzyka A–D, którym przypisano minimalną częstotliwość odrobaczania lub badań kału, od 1–2 razy w roku u zwierząt niskiego ryzyka do nawet comiesięcznej kontroli w grupach najwyższego ryzyka.
Dlaczego temat pasożytów wewnętrznych wciąż jest aktualny?
W praktyce weterynaryjnej zauważalne są dwa scenariusze.
- Pierwszy to zwierzęta odrobaczane „na wszelki wypadek”. Bardzo często, bez diagnostyki i bez analizy realnego ryzyka.
- Drugi, to zwierzęta, które nie są badane i nie otrzymują profilaktyki mimo wysokiego ryzyka na inwazję pasożytniczą. Dobrym przykładem są tu psy biegające bez dozoru czy koty wychodzące.
Oba podejścia nie są prostym rozwiązaniem. Opiekunowie obawiają się, że niepotrzebne leczenie to niepotrzebna „trucie” substancjami przeciwko pasożytom.
Z drugiej strony zbyt rzadka kontrola u zwierząt zwiększa szansę na chorobę oraz niesie za sobą ryzyko przeniesienia pasożyta na człowieka. Dlatego coraz częściej przykłada się wagę do strategii, aby profilaktykę dopasować do potrzeb pacjenta.
Czym jest ESCCAP?
ESCCAP to skrót od European Scientific Counsel Companion Animal Parasites – europejskiej, niezależnej rady naukowej zajmującej się pasożytami zwierząt towarzyszących.
W praktyce ESCCAP:
- opracowuje wytyczne dotyczące kontroli pasożytów u psów i kotów,
- podkreśla perspektywę One Health (zdrowe zwierzę–zdrowy człowiek–zdrowe środowisko),
- promuje racjonalne stosowanie produktów przeciwpasożytniczych i diagnostyki
Dlaczego powstały wytyczne ESCCAP?
Wytyczne nie wzięły się z teorii, tylko z rzeczywistych problemów zauważalnych przez lekarzy weterynarii i opiekunów zwierząt takich jak:
- wieloletnie stosowanie podobnych schematów dla każdego zwierzęcia,
- braku indywidualnego podejścia do zwierzęcia zależnie od jego stylu życia czy chociażby diety,
- potrzeby połączenia dowodów naukowych z codzienną praktyką,
- rosnącej świadomości, że część pasożytów może niebezpośrednio przenieść się ze zwierząt na człowieka (np. glista psia czy tasiemiec bąblowcowy).
Na jakich podstawach opierają się wytyczne odrobaczania?
Punktem wyjścia jest ocena ryzyka, w której ESCCAP bierze pod uwagę m.in.:
- wiek (szczenięta/kocięta vs. dorosłe psy i koty),
- styl życia (zwierzę wychodzące, polujące, pracujące oraz zwierzęta typowo domowe),
- kontakt z innymi zwierzętami (parki, wybiegi, hoteliki, hodowle, schroniska),
- środowisko (miasto/wieś, dostęp do gryzoni/ślimaków, zagęszczenie zwierząt),
- sytuację w domu (dzieci, seniorzy, osoby z obniżoną odpornością),
- dietę (np. surowe mięso/podroby – istotne przy tasiemcach).
Jakie są główne pasożyty wewnętrzne uwzględnione w wytycznych?
W codziennej praktyce weterynaryjnej najczęściej zwracamy uwagę na:
Nicienie przewodu pokarmowego
- Glisty – psia i kocia: Toxocara canis i Toxocara cati – ważny jest aspekt zoonotyczny (możliwe zarażenie człowieka po zjedzeniu dojrzałych jaj glisty).
- Tęgoryjce: Uncinaria stenocephala bardzo powszechna w Polsce u psów oraz Ancylostoma tubaeforme występująca u kotów. Ale w związku z licznymi podróżami w cieplejsze zakątki świata trzeba też pamiętać o innych gatunkach które można przywieźć z wakacji.
- Włosogłówka psia: Trichuris vulpis występująca i psów i powodująca zapalenie jelita grubego.
Tasiemce
- Tasiemiec psi: Dipylidium caninum – jego cykl rozwojowy jest związany z pchłami, a ich jednoczesne zwalczanie jest nieodzownym elementem zwalczania inwazji tego tasiemca.
- Tasiemce z rodzaju Taenia: są powszechne u psów i kotów polujących.
- Bąblowiec wielojamowy: Echinococcus multilocularis – ma szczególne znaczenie zoonotyczne. W obszarach endemicznych, gdzie występuje dużo lisów zarażonych tym tasiemcem zaleca się nawet comiesięczne stosowanie preparatów przeciwko tasiemcom
Jakie są zalecenia ESCCAP dotyczące odrobaczania?
Najważniejsza jest zmiana podejścia, że jeden schemat odrobaczania jest dla wszystkich zwierząt, gdyż zwyczajnie traci to sens.
ESCCAP proponuje dwa równowartościowe podejścia w praktyce weterynaryjnej:
- planowane leczenie (odrobaczanie zgodnie z wytycznymi ESCCAP), lub
- regularne badania kału i leczenie na podstawie uzyskanego wyniku, o ile badania wykonywane są z częstotliwością odpowiadającą zaleceniom ESCCAP.
Psy i kategorie ryzyka A–D
ESCCAP przedstawił praktyczny podział psów na grupy ryzyka (A–D) i wiąże go z minimalną częstotliwością działań przeciwko nicieniom i/lub tasiemcom:
Grupa A, o najniższym ryzyku
Zwykle jest to pies typowo domowy bez dostępu do parków, wybiegów i odchodów innych zwierząt.
Zalecenie: odrobaczanie 1–2 razy w roku przeciwko nicieniom lub badanie kału i leczenie zgodnie z wynikiem.
Grupa B, o umiarkowanym ryzyku
Jest to typowy pies spacerujący na smyczy lub bez, ale z realnym ryzykiem kontaktu ze środowiskiem, innymi zwierzętami i ich odchodami.
Zalecenie: odrobaczanie 4 razy w roku przeciwko nicieniom lub badanie kału co kwartał i leczenie zgodnie z wynikiem.
Grupa C i D, o zdecydowanie wyższym ryzyku
Zaliczamy do nich psy polujące, pracujące, zjadaczy padliny i „śmieci” oraz karmione surowym mięsem. Ponadto psy mające bezpośredni kontakt ze środowiskiem, kiedy biegają bez dozoru mogą zjadać nie tylko padlinę, ale i ślimaki przenoszące niebezpieczne dla psów nicienie płucne.
Dowiedz się, dlaczego pies zjada odchody?
Zalecenia: grupa C – odrobaczanie zwykle od 4 do 12 razy w roku przeciwko nicieniom jelitowym i płucnym oraz zwiększona uwaga na ryzyko tasiemczycy. W grupie D – wskazana jest comiesięczna kontrola w kierunku zarażenia tasiemcami.
Istotna i bezpieczna zasada: jeśli nie da się ocenić ryzyka, ESCCAP sugeruje, że pies powinien być badany lub odrobaczany co najmniej 4 razy w roku.
Więcej przeczytasz w naszym artykule: Jak często odrobaczać psy i szczenięta?
Koty i kategorie ryzyka A–D
U kotów najistotniejsze różnice to styl życia, gdzie wyróżniamy koty typowo domowe i niewychodzące oraz koty swobodnie wychodzące.
Koty – grupa A
Koty wyłącznie przebywające w domu lub wychodzące na zabezpieczony balkon, bez możliwości polowania.
Zalecenie: odrobaczanie 1–2 razy w roku przeciw nicieniom lub badanie kału i leczenie zgodnie z wynikiem.
Koty – grupa B
Koty swobodnie wychodzące, które mają kontakt z innymi kotami oraz mogą polować na gryzonie czy ptaki.
Zalecenie: odrobaczanie 4–12 razy w roku przeciwko nicieniom oraz 4–12 razy w roku przeciw tasiemcom szczególnie wśród kotów wychodzących. Zamiennie można wykonać badania kału z taką samą częstotliwością i zastosować leczenie zgodnie z uzyskanym wynikiem.
Przeczytaj też nasz wcześniejszy artykuł: Jak często odrobaczać koty i kocięta?
Jakie znaczenie mają wytyczne ESCCAP w praktyce weterynaryjnej?
Dla lekarza weterynarii wytyczne ESCCAP stanowią:
- gotowe ramy decyzyjne,
- spójną argumentację w rozmowie z opiekunem,
- możliwość łączenia leczenia z diagnostyką, gdzie badanie kału jest narzędziem kontroli skuteczności odrobaczania.
Dla zwierzęcia i opiekuna wytyczne ESCCAP stanowią:
- większą szansę, że profilaktyka jest dobrana indywidualnie do potrzeb zwierzęcia,
- mniejszą liczbę zbędnych cykli odrobaczania u zwierząt o niskim ryzyku zarażenia,
- lepszą ochronę domowników, szczególnie w rodzinach z dziećmi.
Dowiedz się więcej – przesłuchaj odcinek naszego podcastu Zwierzopodcast – “To, że robaków nie widać, nie znaczy, że ich nie ma. Fakty i mity na Temat pasożytów jelitowych psów i kotów”:
Co opiekun może zrobić już dziś?
- Opowiedz lekarzowi weterynarii, jak naprawdę żyje Twoje zwierzę.
Czy poluje? Zjada „znaleziska”? Czy ma kontakt z innymi psami/kotami? Je surowe mięso? To są ważne informacje, a nie detale, gdyż to od nich zależy dobór schematu odrobaczania. - Traktuj badanie kału jako narzędzie kontroli, a nie jako formalność.
ESCCAP wyraźnie dopuszcza strategię regularnego badania kału i leczenia na podstawie uzyskanego wyniku, pod warunkiem, że częstotliwość badań odpowiada zalecanym cyklom odrobaczania w danej grupie ryzyka. - Pamiętaj o powiązaniu pcheł z inwazją tasiemca psiego Dipylidium caninum.
Jeśli na twoim zwierzęciu lub w jego otoczeniu są pchły, to za kilka tygodni może pojawić się tasiemiec. Toteż zwalczanie i kontrola ektopasożytów u psa czy kota jest ważnym elementem ograniczania tego ryzyka. - Higiena środowiskowa ma znaczenie.
Sprzątanie odchodów, mycie rąk po kontakcie z ziemią oraz ograniczanie dostępu do potencjalnych źródeł zarażenia są często równie ważne jak sam proces odrobaczania.
Zobacz również, jak rozpoznać pasożyty wewnętrzne u psa?
Jakie znaczenie mają zasady ESCCAP?
ESCCAP wspiera nowoczesne i odpowiedzialne podejście do kontroli pasożytów wewnętrznych. Podkreśla, że profilaktyka i leczenie mają wynikać z ryzyka, a nie z przyzwyczajenia. Lekarz weterynarii jest fachowcem i partnerem, który pomaga ocenić ryzyko zarażenia, dobrać strategię odrobaczania lub badania kału oraz wyjaśnić opiekunowi, dlaczego dane zalecenie jest właściwe dla jego psa lub kota.
Więcej o odrobaczaniu można dowiedzieć się na https://odrobaczanie.szczesliwyzwierzak.pl.
Autor artykułu
dr n. med. lek. wet. Dawid Jańczak
Specjalista Weterynaryjnej Diagnostyki Laboratoryjnej
Kierownik Laboratoriów Animallab
Czym jest ESCCAP?
Dlaczego nie warto odrobaczać „w ciemno”?
Jak często odrobaczać psa lub kota według ESCCAP?
Czy badanie kału może zastąpić odrobaczanie?
Dowiedz się więcej z webinarów Vetoquinol Polska
Odrobaczanie, Zdrowie
Glisty u kota
Robaki u kota – przyczyny
Tasiemiec u psa – objawy i leczenie
Czym odrobaczać psa?
Czy pies lub kot może mnie zarazić robakami?
